Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc là lễ hội thường niên (diễn ra hàng năm) với hai mùa chính là mùa Xuân và mùa Thu tại Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, với chuỗi nghi lễ truyền thống, hoạt động văn hóa, trải nghiệm di sản và chương trình giới thiệu sản phẩm địa phương. Mùa hội năm nay mang ý nghĩa đặc biệt bởi đây là kỳ lễ hội mùa thu đầu tiên sau khi Quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi vào Danh sách Di sản Thế giới năm 2025. UNESCO xác định quần thể gồm 12 hợp phần, phản ánh quá trình hình thành, phát triển và lan tỏa của Phật giáo Trúc Lâm cùng nhiều lớp lịch sử của thời Trần. Điều đó khiến chuyến đi Côn Sơn – Kiếp Bạc trong mùa hội không chỉ là hoạt động tham quan. Khách có cơ hội chứng kiến cách một di sản vẫn tiếp tục tồn tại thông qua nghi lễ, hành hương, tưởng niệm và sinh hoạt cộng đồng.
Vì Sao Côn Sơn Và Kiếp Bạc Có Vị Trí Quan Trọng?
Kiếp Bạc Gắn Với Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn
Lễ hội mùa thu gắn chặt với hoạt động tưởng niệm Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Năm 2026, chương trình tưởng niệm 726 năm ngày mất của ông được tổ chức cùng lễ khai hội tối 26/9 tại đền Kiếp Bạc. Trong văn hóa dân gian Việt Nam, việc tưởng niệm Đức Thánh Trần không chỉ thuộc phạm vi lịch sử quân sự. Qua thời gian, hình tượng Trần Hưng Đạo còn đi vào đời sống tín ngưỡng và được cộng đồng thờ phụng ở nhiều nơi. Ban tổ chức tiếp tục duy trì nhiều nghi lễ như cáo yết, khai ấn đền Kiếp Bạc, cầu an, hoa đăng, rước bộ, tế và giỗ Đức Thánh Trần. Với người tới dự, điều cần hiểu là những nghi thức này trước hết thuộc không gian tín ngưỡng của cộng đồng. Chúng không đơn thuần là chương trình biểu diễn được dựng lên để tạo cảnh chụp ảnh.
Côn Sơn Gắn Với Nguyễn Trãi Và Thiền Phái Trúc Lâm
Côn Sơn gắn với nhiều nhân vật lịch sử như Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Đán và Đệ tam tổ Trúc Lâm Huyền Quang. Lễ hội năm 2026 cũng tưởng niệm 584 năm ngày mất của Nguyễn Trãi. UNESCO nhìn quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc trong một câu chuyện rộng hơn, tập trung vào sự ra đời và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm từ thế kỷ XIII. Truyền thống này kết hợp các yếu tố Phật giáo Đại thừa với tư tưởng Nho giáo, Đạo giáo và tín ngưỡng địa phương trong bối cảnh Đại Việt. Bởi vậy, Côn Sơn không nên được nhìn như một điểm di tích đứng riêng. Nó là một phần của mạng lưới không gian tôn giáo, lịch sử và cảnh quan liên kết nhiều địa phương. Cách nhìn này cũng giúp khách hiểu vì sao một lễ hội ở Côn Sơn – Kiếp Bạc có thể đồng thời chứa yếu tố Phật giáo, tưởng niệm danh nhân và tín ngưỡng dân gian.
Lễ hội Côn Sơn – Kiếp Bạc là một trong những lễ hội truyền thống lớn và trang trọng bậc nhất của vùng đồng bằng sông Hồng (Ảnh: SnetViet)
Những Nghi Lễ Trong Mùa Hội Nên Được Hiểu Ra Sao?
Khai Ấn Mang Ý Nghĩa Văn Hóa Và Tín Ngưỡng
Lễ khai ấn là một hoạt động quen thuộc trong mùa hội Kiếp Bạc. Đối với người tham dự, điều quan trọng là tuân theo hướng dẫn tổ chức thay vì cố chen tới vị trí gần khu vực nghi lễ. Không nên xem ấn như một vật có thể thay thế nỗ lực cá nhân hoặc trở thành món đồ để mua bán theo tâm lý cầu may. Giá trị của nghi lễ nằm trong bối cảnh tưởng niệm và đời sống tinh thần của cộng đồng. Khi số lượng người tham dự đông, thái độ bình tĩnh và tôn trọng hàng lối cũng là một phần của văn hóa đi lễ. Việc chen lấn không làm nghi thức trở nên linh thiêng hơn, nhưng lại khá hiệu quả trong việc biến chuyến đi thành bài kiểm tra sức bền không ai đăng ký. Ban tổ chức năm nay tăng cường công nghệ số để người dân tra cứu chương trình, sơ đồ, bãi đỗ xe và các dịch vụ qua mã QR trên nền tảng Smart Hải Phòng.
Hoa Đăng Và Rước Bộ Gắn Với Sinh Hoạt Cộng Đồng
Các hoạt động cầu an, hoa đăng và rước bộ tiếp tục xuất hiện trong chương trình năm 2026. Với người ngoài cộng đồng, đây là cơ hội quan sát cách nghi lễ sống trong không gian hiện đại. Khi chụp ảnh, nên tránh đứng chắn đường đoàn rước hoặc bước vào khu vực được giới hạn. Nếu một nghi lễ có nhân vật chủ lễ hoặc vật phẩm tín ngưỡng, không nên tự ý chạm vào để tạo ảnh. Điện thoại ngày nay chụp rất tốt từ khoảng cách vừa phải. Không có lý do đặc biệt thuyết phục nào buộc người dùng phải đưa camera cách khuôn mặt người làm lễ vài chục centimet. Quan sát trước khi chụp cũng giúp du khách nhận ra nhịp điệu và ý nghĩa của hoạt động thay vì chỉ thu về hàng trăm bức ảnh gần giống nhau.
UNESCO Ghi Danh Thay Đổi Cách Nhìn Về Khu Di Sản
Quần Thể Được Nhìn Theo Một Câu Chuyện Liên Kết
UNESCO ghi quần thể vào Danh sách Di sản Thế giới theo tiêu chí (iii) và (vi). Hồ sơ nhấn mạnh vai trò của 12 hợp phần trong việc thể hiện quá trình hình thành, thể chế hóa và tiếp tục truyền nối của Phật giáo Trúc Lâm. Trên địa bàn Hải Phòng hiện có năm di tích thành phần thuộc quần thể, gồm chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, chùa Thanh Mai, động Kính Chủ và chùa Nhẫm Dương. Thành phố đang định hướng kết nối các điểm này trong sản phẩm du lịch văn hóa. Khách không bắt buộc phải đi toàn bộ các điểm trong một chuyến. Hiểu mối liên hệ giữa chúng đã giúp chuyến tham quan vượt khỏi kiểu ghé di tích, chụp ảnh rồi chuyển sang điểm tiếp theo. UNESCO cũng khuyến nghị hoạt động du lịch cần được quản lý phù hợp khi lượng khách có khả năng tăng sau ghi danh.
Di Sản Thế Giới Không Chỉ Có Công Trình Kiến Trúc
Giá trị của quần thể còn nằm trong nghi lễ, câu chuyện, thơ văn, hành hương và những tập quán tiếp tục được cộng đồng duy trì. UNESCO xem sự tiếp nối của lễ hội và thực hành tín ngưỡng là bằng chứng cho ý nghĩa còn sống của di sản. Điều đó khiến cộng đồng địa phương trở thành chủ thể quan trọng. Một ngôi đền được bảo tồn vật chất nhưng bị tách khỏi toàn bộ sinh hoạt văn hóa xung quanh sẽ chỉ phản ánh một phần câu chuyện. Du khách có thể hỗ trợ cách bảo tồn này bằng hành vi rất đơn giản: tôn trọng nghi thức, hạn chế xả rác, không xâm phạm khu vực bảo vệ và ưu tiên sử dụng dịch vụ địa phương có trách nhiệm. Bảo tồn không phải công việc chỉ xảy ra sau hàng rào của ban quản lý. Hành vi của người đến tham quan cũng tác động trực tiếp tới môi trường di sản.
Các hoạt động tế lễ, rước kiệu và hội hoa đăng trên sông Lục Đầu tại Lễ hội Côn Sơn – Kiếp Bạc đều mang đậm dấu ấn lịch sử của hào khí Đông A thời nhà Trần (Ảnh: SnetViet)
Mùa Hội Có Những Trải Nghiệm Gì?
Không Gian Làng Nghề Và Ẩm Thực Được Mở Rộng
Trong ngày lễ hội, Hải Phòng tổ chức Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến Thương mại trước khu vực đền Kiếp Bạc. Không gian giới thiệu làng nghề, sản phẩm OCOP, nông sản và ẩm thực đặc trưng của thành phố. Khách có thể tìm hiểu hoạt động làm gốm, thư pháp, pha trà sen, trà cúc và một số nghệ thuật dân gian. Múa rối nước cũng nằm trong nhóm hoạt động trải nghiệm được công bố. Những hoạt động này giúp giảm tình trạng toàn bộ khách chỉ tập trung vào một khu nghi lễ. Đồng thời, chúng cho phép người tham quan nhìn di sản rộng hơn kiến trúc đền chùa. Khi mua đồ lưu niệm hoặc sản phẩm địa phương, nên ưu tiên nơi có thông tin nguồn gốc rõ ràng thay vì mua chỉ vì người bán gắn cho sản phẩm một câu chuyện “cổ truyền” rất cảm động.
Công Nghệ Số Được Đưa Vào Phục Vụ Người Đi Hội
Smart Hải Phòng được sử dụng để cung cấp thông tin chương trình, sơ đồ khu vực, bãi đỗ, phân luồng giao thông, điểm tham quan, ăn uống và lưu trú. Đây là một thay đổi đáng chú ý của lễ hội truyền thống. Công nghệ không thay nghi thức mà giải quyết phần hậu cần, giúp người tham dự chủ động hơn. Khách đi theo gia đình có người cao tuổi hoặc trẻ nhỏ nên xem trước sơ đồ, chọn điểm nghỉ và kế hoạch di chuyển thay vì tới nơi mới bắt đầu tìm đường. Trong ngày đông khách, vài phút chuẩn bị trước thường đáng giá hơn việc đi bộ thêm một vòng quanh khu di tích vì “chắc bãi xe ở phía kia”.
Chính quyền địa phương luôn nỗ lực ứng dụng công nghệ số và mở rộng các tour trải nghiệm nhằm đưa di sản Lễ hội Côn Sơn – Kiếp Bạc đến gần hơn với thế hệ trẻ (Ảnh: SnetViet)
Cách Tham Dự Lễ Hội Với Tâm Thế Phù Hợp
Đi Lễ Và Đi Du Lịch Có Thể Tồn Tại Cùng Nhau
Một người có thể tới Côn Sơn – Kiếp Bạc vì niềm tin tín ngưỡng, một người khác vì lịch sử, kiến trúc hoặc mong muốn tìm hiểu văn hóa. Những động cơ này không loại trừ nhau. Điều quan trọng là người tham quan nhận ra mình đang bước vào một không gian vẫn được cộng đồng sử dụng cho nghi lễ thật. Trang phục gọn gàng, giọng nói vừa phải và tuân thủ biển hướng dẫn là những nguyên tắc không phức tạp. Việc xin phép trước khi chụp chân dung gần cũng thể hiện sự tôn trọng đối với người tham gia lễ. Không gian di sản sẽ dễ chịu hơn nhiều khi khách không coi mọi thứ trước mắt như đạo cụ miễn phí.
Hiểu Bối Cảnh Giúp Chuyến Đi Có Chiều Sâu Hơn
Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc 2026 diễn ra tới ngày 4/10, trong giai đoạn quần thể vừa bước sang thời kỳ mới sau ghi danh UNESCO. Khi đến với lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc, thay vì chỉ hỏi “ở đó có gì để chụp?”, người đi có thể tìm hiểu vì sao Trần Hưng Đạo được tưởng niệm, Nguyễn Trãi gắn với Côn Sơn ra sao và Trúc Lâm liên kết vùng di sản này như thế nào. Khi những câu hỏi đó được đặt ra, lễ hội không còn chỉ là một ngày đông người. Nó trở thành cánh cửa để tiếp cận nhiều thế kỷ lịch sử, tín ngưỡng và ký ức cộng đồng vẫn tiếp tục được truyền lại.